Urfa’nın Taş Evlerinde: TANDIRLIK TASARIMI

Urfa'nın Taş Evlerinde: TANDIRLIK TASARIMI

Urfa'nın Hayatlı Taş Evlerinde Beslenme Geleneği Başlıklı Çalışmalarının tamamı 30 sayfa civarında olduğunu Bu kadar uzun bir makaleyi paylaşmanın gereksiz olacağını düşünen Yaşar Duru 6 bölüm halinde yayımlamayı düşündüğnünü. Bir aksilik olmazsa diğer bölümleri hafta içinde paylaşmayı düşündüğünü söyledi. ikinci bölüm olarak Urfa'nın Taş Evlerinde: TANDIRLIK TASARIMI nı yazdı.

11 Aralık 2017 - 22:41

Urfa'nın Hayatlı Taş Evlerinde Beslenme Geleneği Başlıklı Çalışmalarının tamamı 30 sayfa civarında olduğunu Bu kadar uzun bir makaleyi paylaşmanın gereksiz olacağını düşünen Yaşar Duru 6 bölüm halinde yayımlamayı düşündüğnünü. Bir aksilik olmazsa diğer bölümleri hafta içinde paylaşmayı düşündüğünü söyledi. ikinci bölüm olarak  Urfa'nın Taş Evlerinde: TANDIRLIK TASARIMI nı yazdı.

TANDIRLIK TASARIMI

Tandırlıkların İç mekanların da sağır duvarlarından biri ve bazan ikisi mutfakta kullanılan malzeme ve eşyaların konulacağı ahşap raflar, dolaplar ile yemek ve kahvaltılık gıdaların saklandığı tel dolaplara ayrılır. Bu duvarlarda bulunan çok amaçlı ve farklı ölçeklerdeki nişler, sık kullanılmayan malzemelerin konulduğu yerlerdir. 
Üç tarafı dışa sağır olarak tasarlanan tandırlıkların avluya bakan cephesinde kapının yanı sıra aydınlatma ve havalandırma elemanları yer alır. Bu duvar çoğunlukla kemerli olup, aydınlatma ve hava akımını temin amacıyla kemerin üzengi hizasından yukarısı, taşlar arasında boşluklar bırakılarak örülür. Bu şekilde oluşturulan bu küçük takalarda cam, çerçeve ve perde kullanılmaz. 
Urfa’nın Hayatlı Taş Evleri’nin içme ve kullanma suyunu karşılayan ya da depolayan su elemanlarından bazıları tandırlık tasarımı içinde çözülmüştür.Kaya zemin üzerine inşa edilen evlerin tandırlıklarında, nadir de olsa; içme ve kullanma suyu şebekesinin bulunmadığı dönemlerde su deposu işlevi yüklenen serinçlere (sarnıç) rastlanır. 
Yaz aylarında içindeki suyu soğutan sarnıçlar,aynı zamanda gıda maddelerinin bozulmadan korunduğu buzdolabı işlevini de görür. Bozulmaya meyyal yemeklerin saklandığı tel dolapları, buz dolabının olmadığı dönemlerde sarnıç bileziğinin üzerine yerleştirilirdi. Kısa sürede tüketilmesi mümkün olmayanet-süt gibi gıda maddeleri, bir sepetin içine yerleştirilerek sarnıcın su yüzeyine kadar sarkıtılırak muhafaza edilirdi. 
Yeraltı suları yönünden zengin olan mahallerdeki evlerde serinçlerin yerini alan kuyular; su sarfiyatının en fazla olduğu tandırlık içinde bir yerde veya tandırlığa en yakın noktalarda bulunur.
Anadolu’nun değişik yörelerinde: “taş veya tahtadan yapılmış oluk”, “kurna” ve “şıra yapmak için üzüm ezilirken şıranın aktığı yer” veya “taş, çimento veya tahtadan yapılmış üzüm ezmeğe yarıyan kazan” olarak tanımlanan curunlar, Urfa’nın içme ve kullanma suyu sıkıntısı çektiği dönemlerde önemli bir ‘depolama’ elemanı; üstlendiği farklı bir işlemle de tandırlıklarının ayrılmaz bir parçasıdır.
Çamaşırları beyazlatmak ve sterilize etmek için gerekli kimyasal, tandırlığın bir köşesine yerleştirilen küllükte (kül curunu) üretilir. Mangal kömürü külünün boşaltıldığı taştan oyma curuna doldurulan su, zaman içinde çamaşır suyuna (hypoclor) dönüştürülür. Yıkama işleminde kullanılan diğer araç -gereçler ise, tokaç, ges/giysi kazanı, kaynar kazanı ve ges leğenidir.
Çift veya tek bölmeli Urfa evlerinde yaşayanların ve özellikle de kadınlarla çocukların haftada veya 15’te bir halka açık hamamlara gitmesi, mevsim şartleri veya ekonomik sebeplerle her zaman mümkün olamayabilirdi. Böyle durumlarda veya sıcakların bastırmasıyla birlikte yıkanma eylemi “Tandırlık”larda gerçekleştirilir. 
Köklü bir mutfak ve sofra kültürüne sahip bulunan Urfa tandırlıklarında; günlük yemeklerin hazırlanması için gerekli olan değişik hacimlerde tencere (kuşhana), tava, aş kazanı, çömlek, çömçe (kepçe), süzek veya süzgeç, bıçak, kaşık, satır, tokmak, döğecek taşı, maltız ve mangal gibi malzemeler önemli bir yer tutar. Urfalıların “çini-çanak” dedikleri, kırılmave çizilme riski bulunan porselen tabaklar ile dövme bakırdan sahanlar, genellikle oturma odalarındaki camlı

2017/12/3787491.jpg
2017/12/3021990.jpg
2017/12/2374667.jpg
2017/12/3218692.jpg
Kaynak: Yaşar Duru

YORUMLAR

  • 0 Yorum
Henüz Yorum Eklenmemiştir.İlk yorum yapan siz olun..